CHUYÊN ĐỀ VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP “BÀN TAY NẶN BỘT” MÔN VẬT LÝ.

Tài liệu đính kèm: Tải về

I. LÝ DO:

Nhằm thực hiện công văn số 3535/ BGDĐT – GDTrH của Bộ giáo dục và đào tạo ngày 27 tháng 5 năm 2013 và công văn số 136/ PGD & ĐT của Phòng giáo dục và đào tạo Giá Rai ngày 21 tháng 8 năm 2013 về việc triển khai thực hiện phương pháp “Bàn tay nặn bột” và các phương pháp dạy học tích cực khác. Tôi chọn chuyên đề này để rút kinh nghiệm cho việc thực hiện phương pháp trong môn Vật lý nói chung, môn Vật lý 7 nói riêng.

II. NỘI DUNG:

     1. Khái niệm về phương pháp “Bàn tay nặn bột”:

Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là phương pháp “giảng dạy khoa học dựa trên tìm tòi khám phá” kiến thức của HS.

     2. Tiến trình của phương pháp “Bàn tay nặn bột”:

a. Bước 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề:

   Tình huống xuất phát hay tình huống nêu vấn đề là một tình huống do giáo viên chủ động đưa ra như là một cách dẫn vào bài học. Tình huống xuất phát phải ngắn gọn, gần gũi dễ hiểu đối với học sinh. Giáo viên phải dùng câu hỏi mở, tuyệt đối không được dùng câu hỏi đóng (trả lời có hoặc không) đối với câu hỏi nêu vấn đề.

b. Bước 2: Bộc lộ quan niệm ban đầu của học sinh:

   Làm bộc lộ quan niệm ban đầu hay biểu tượng ban đầu để từ đó hình thành các câu hỏi hay giả thuyết của học sinh là bước quan trọng, đặc trưng của phương pháp BTNB. Khi yêu cầu học sinh trình bày quan niệm ban đầu, giáo viên có thể yêu cầu bằng nhiều hình thức biểu hiện của học sinh như có thể là bằng lời nói ( thông qua phát biểu cá nhân ), bằng cách viết hay vẽ để biểu hiện suy nghĩ.

c.Bước 3: Đề xuất câu hỏi, giả thuyết, thiết kế phương án thực nghiệm:

   * Đề xuất câu hỏi: Từ những khác biệt và phong phú về biểu tượng ban đầu của học sinh, giáo viên giúp học sinh đề xuất câu hỏi. Chú ý xoáy sâu vào những sự khác biệt liên quan đến kiến thức trọng tâm của bài học. Đây là một bước khá khó khăn vì giáo viên cần phải chọn lựa các biểu tượng ban đầu tiêu biểu trong hàng chục biểu tượng của học sinh một cách nhanh chóng theo mục đích dạy học, đồng thời linh hoạt điều khiển thảo luận của học sinh nhằm giúp các em đề xuất câu hỏi từ những khác biệt đó theo ý đồ dạy học.

   * Đề xuất phương án thực nghiệm nghiên cứu: Từ các câu hỏi được đề xuất, giáo viên nêu câu hỏi cho học sinh suy nghĩ đề xuất thực nghiệm tìm tòi nghiên cứu để tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi đó. Sau khi học sinh đề xuất phương án thực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu, giáo viên nêu nhận xét chung và quyết định tiến hành phương pháp thí nghiệm đã chuẩn bị sẵn. Trường hợp học sinh không đưa ra được phương án thích hợp, giáo viên có thể gợi ý hay đề xuất cụ thể phương án.

d. Bước 4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu:

    Từ các phương án thực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu mà học sinh nêu ra, giáo viên khéo léo nhận xét và lựa chọn dụng cụ thí nghiệm hay các thiết bị dạy học thích hợp để học sinh tiến hành nghiên cứu. Khi tiến hành thí nghiệm, giáo viên nêu rõ yêu cầu và mục đích thí nghiệm hoặc yêu cầu học sinh cho biết mục đích của thí nghiệm chuẩn bị tiến hành. Sau đó giáo viên mới phát các dụng cụ và vật liệu thí nghiệm tương ứng với hoạt động.

e. Bước 5: Kết luận và hợp thức hóa kiến thức:

    Sau khi thực hiện thực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu, các câu trả lời dần dần được giải quyết, các giả thuyết được kiểm chứng, kiến thức được hình thành, tuy nhiên vẫn chưa có hệ thống hoặc chưa chuẩn xác một cách khoa học. Giáo viên có nhiệm vụ tóm tắt, kết luận và hệ thống lại để học sinh ghi lại vào vở, coi như kiến thức của bài học. Giáo viên khắc sâu lại kiến thức cho học sinh bằng cách cho học sinh nhìn lại, đối chiếu lại với các ý kiến ban đầu. Như vậy từ những quan niệm ban đầu sai lệch, sau quá trình thực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu, chính học sinh tự phát hiện ra mình sai hay đúng mà không phải do giáo viên nhận xét một cách áp đặt. Chính học sinh tự phát hiện những sai lệch trong nhận thức và tự sửa chữa, thay đổi một cách chủ động. Những thay đổi này sẽ giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn, khắc sâu khiến thức.

    3. Đánh giá học sinh trong dạy học theo phương pháp “ Bàn tay nặn bột”:

     Khi đánh giá học sinh giáo viên cần lưu ý:

   - Đánh giá học sinh qua quá trình thảo luận, trình bày, phát biểu ý kiến tại lớp học.

   - Đánh giá học sinh trong quá trình làm thí nghiệm.

   - Đánh giá học sinh thông qua sự tiến bộ nhận thức của học sinh trong giờ thực hành.

    Dạy học theo phương pháp “ Bàn tay nặn bột” là giúp cho học sinh rèn luyện các kĩ năng, tìm phương án giải quyết cho các vấn đề đặt ra, hiểu kiến thức hơn là việc làm rõ hay giúp học sinh ghi nhớ kiến thức. Chính vì vậy việc đánh giá học sinh cũng nên thay đổi theo hướng kiểm tra kĩ năng, kiểm tra năng lực nhận thức hơn là kiểm tra độ ghi nhớ kiến thức.

   4. Vai trò của người GV trong phương pháp “ Bàn tay nặn bột”:

    Khi sử dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột”, giáo viên không phải là người truyền thụ kiến thức dưới dạng thuyết trình, trình bày mà là giúp học sinh xây dựng kiến thức bằng cách cùng hành động với học sinh.

     - Giáo viên - người hướng dẫn:

. Đề ra các tình huống, những thách thức

. Định hướng các hoạt động

. Thu hẹp những cái có thể

. Chỉ ra, cung cấp thông tin cho HS

     - Giáo viên – người trung gian:

. Là nhà trung gian giữa “ thế giới” khoa học và học sinh

. Là người đàm phán với học sinh những thay đổi nhận thức liên quan với những câu hỏi được xử lí, với các thiết bị thực nghiệm thích đáng, với mô hình giải thích hợp lí,..

. Đảm bảo sự đón trước và giải quyết những xung đột nhận thức.

   5. Giáo án thực hiện chuyên đề trong một tiết dạy môn Vật lý 6 (được in kèm theo chuyên đề).

 Lớp 7A –   Bài 12: ĐỘ TO CỦA ÂM.

 III. KẾT LUẬN:

Sau khi thực hiện 1 tiết dạy áp dụng phương pháp “ Bàn tay nặn bột” ở môn Vật lý lớp 7, tôi nhận thấy 1 số thuận lợi và khó khăn khi thực hiện phương pháp này như sau:

* Thuận lợi:

    - Được sự hướng dẫn và giúp đỡ nhiệt tình của Lãnh đạo trường.

    - Cơ sở vật chất và trang thiết bị của nhà trường đáp ứng cho việc dạy học khi áp dụng phương pháp này tương đối đầy đủ.

    - Kích thích được sự tìm tòi khám phá  kiến thức môn học của HS.

    - HS có thể nhớ ngay và lâu kiến thức của bài học.

    - Tiết học khá sôi nổi.

    - Rèn tốt kỹ năng thực hành thí nghiệm, giải thích, tổng hợp kiến thức của HS.

* Khó khăn:

    - Số lượng học sinh trên lớp đông.

    - Đối tượng HS trung bình, yếu, kém khó áp dụng được phương pháp này.

IV. KIẾN NGHỊ:

Để thực hiện phương pháp “ Bàn tay nặn bột” 1 cách phổ biến hơn, tôi xin kiến nghị 1 số vấn đề như sau:

   - Việc phân hóa học sinh theo trình độ nhận thức của HS như hiện nay (Lớp giỏi, khá, trung bình, yếu, kém) không nên áp dụng phương pháp này cho tất cả các lớp.

   - Cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ cho việc học của HS cần đầy đủ và phù hợp với hoạt động của HS khi thực hiện phương pháp này.

Trên đây là toàn bộ nội dung chuyên đề, tôi rất mong sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp để việc thực hiện phương pháp “ Bàn tay nặn bột” được dễ dàng, thuận lợi và phổ biến hơn.

 

                                                               Tân phong, ngày 12 tháng 01 năm 2020

                                                                                     Người thực hiện

 

                                                                                           Tăng Kim Loan          

Tác giả: Tăng Kim Loan
Bài tin liên quan
Chính phủ điện tử
Tin đọc nhiều
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 8
Hôm qua : 31
Tháng 01 : 618
Năm 2021 : 618
Saturday, 23/01/2021 - 09:24|
kỷ niệm 71 năm ngày truyền thống học sinh, sinh viên toàn quốc 09/01/1950 - 09/01/2021